Początków Drogi Krzyżowej należy szukać w pobożności ludowej. Jest ona na całym świecie najczęściej, obok Różańca, praktykowanym nabożeństwem. Powstała z potrzeby wierzącego ludu, który pragnął pobożnie przeżyć dramatyczne wydarzenia tajemnicy Zbawienia. Jest kontemplacją cierpienia i męki Chrystusa, a także faktu odkupienia ludzkości przez Krzyż. Idąc Drogą Krzyżową, człowiek uświadamia sobie, za jak wielką cenę został odkupiony i jak wielką miłością obdarzył ludzi Bóg w Jezusie Chrystusie. Szczególny wymiar tego nabożeństwa polega na tym, że rozważanie poszczególnych stacji stwarza możliwość przeżywania wydarzeń z własnego życia w odniesieniu do Chrystusa. Na drodze życia ludzie przeżywają osamotnienie, cierpienie, upadki i ból, ale nigdy nie są samotni, gdyż mogą łączyć swoje doświadczenia z Chrystusem i z Jego drogą krzyża.

Nabożeństwo Drogi Krzyżowej poprzez kolejne wieki przybierało różną formę, a sposób jego sprawowania ujednolicono dopiero w XVIII wieku. To wówczas ustalono ostatecznie liczbę stacji. Zwyczaj przechodzenia 14 stacji Drogi Krzyżowej należy przepisać hiszpańskim franciszkanom. Pozwolenia na erygowanie Drogi Krzyżowej udzielił im papież Klemens XII w dokumencie „Breve exponi nobis” z 1731 r. Od tego czasu za zezwoleniem miejscowego biskupa poczęto erygować stacje Drogi Krzyżowej w kościołach parafialnych i innych świątyniach.

W naszych czasach

Droga Krzyżowa jest dziś praktyką religijną obecną w całym Kościele. Po Soborze Watykańskim II zwrócono uwagę na pogłębienie świadomości teologicznej tego nabożeństwa. W tym czasie pojawiła się propozycja, aby nabożeństwo kończyć 15 stacją – Zmartwychwstaniem. Zwrócono uwagę, że Droga Krzyżowa i Zmartwychwstanie, to nierozdzielne wydarzenia zbawcze. W niektórych świątyniach obok czternastu stacji zaczęto więc umieszczać fizycznie stację piętnastą – Zmartwychwstania. Tak jest np. w kaplicy seminaryjnej we Wrocławiu czy w kościele parafialnym Najświętszego Serca Jezusowego w Lublinie. Znana jest również Droga Krzyżowa złożona z szesnastu stacji – pierwszą stacją jest Ogrójec, a szesnastą Zmartwychwstanie.

Ekumeniczne, oazowe...

Współcześnie pojawiają się różne sugestie odnowienia lub ożywienia nabożeństwa Drogi Krzyżowej poprzez wprowadzenie nowych form tego nabożeństwa lub większą aktywność uczestników, zwłaszcza małych grup wiernych. Wiele jest propozycji uwspółcześnienia Drogi Krzyżowej, w których zachęca się uczestników do osobistego, niezależnego od publikowanych tekstów, rozważania poszczególnych stacji. Proponuje się urządzanie nabożeństwa dla małych grup, takich jak dzieci, młodzież, rodziny czy osoby odprawiające rekolekcje zamknięte. Podkreśla się wagę osobistego zaangażowania w rozważania lub prowadzenie Drogi Krzyżowej w ciszy. Jednak najważniejsze jest wewnętrzne zaangażowanie. Bardzo ważnym jest, aby zawsze duchowość Drogi Krzyżowej łączyć z życiem religijnym, a zwłaszcza sakramentalnym. Interesująca jest propozycja ekumenicznej Drogi Krzyżowej z następującym układem stacji: I. Pojmanie Jezusa, II. Jezus osadzony, III. Jezus bierze krzyż, IV. Jezus wspomagany przez Szymona, V. Jezus przybity do krzyża, VI. Jezus patrzy na swoją Matkę, VII. Jezus umiera na krzyżu.

W Polsce przykładem uwspółcześnienia nabożeństwa Drogi Krzyżowej są jego schematy dla wybranych grup. Szczególną propozycją odnowionej formy i metod przeżywania Drogi Krzyżowej jest nabożeństwo celebrowane w czasie każdej oazy rekolekcyjnej. Nowością tej formy Drogi Krzyżowej jest opracowywanie rozważań poszczególnych stacji przez uczestników rekolekcji. Koncentrują się one wokół tajemnicy paschalnej – tajemnicy miłości Chrystusa, który umiłował świat aż do ofiary krzyża, dzięki której człowiek staje się nowym stworzeniem. Dlatego w materiałach programowych oazy zawarto sugestię, aby przeżycia Drogi Krzyżowej pogłębiały świadomość nowego człowieka w Chrystusie. Podkreśla się również rys personalistyczny tego nabożeństwa, doceniając w rozważaniach spotkania osób z Chrystusem. Wspólny śpiew, medytacja, modlitwa wspólnotowa i osobista w ciszy stwarzają atmosferę sprzyjającą głębokim przeżyciom.

Dodatkowym walorem Drogi Krzyżowej na oazie jest przeżywanie jej w plenerze. Wcześniej wyznaczona grupa opracowuje trasę i rozmieszcza poszczególne stacje. Przygotowywany jest również krzyż, który jest niesiony przez poszczególne grupy uczestników, a przy stacji XII jest na stałe wkopywany w ziemię. Po konsultacji z miejscową ludnością wybierane jest takie miejsce na umieszczenie krzyża, aby mógł on służyć pobożności innych przez dłuższy czas w przyszłości. Niekiedy na krzyżu wiesza się symbole oazowe lub wizerunek Chrystusa wyrzeźbiony na desce lub wykonany z korzenia. Nabożeństwo odprawiane jest wieczorem, co potęguje przeżycia rozważanych prawd i wprowadza uczestników w ciszę i zadumę. W ostatnim czasie również wiele parafii organizuje Drogę Krzyżową w poszczególnych miejscowościach i wioskach lub na osiedlach w mieście.

Głęboko przeżywanym nabożeństwem jest Droga Krzyżowa, sprawowana w plenerze przez domowników Środowiskowego Domu Samopomocy „Misericordia” przy ul. Abramowickiej 2 w Lublinie. Grupa teatralna „Przebudzenie” przedstawia sceny poszczególnych stacji. Nabożeństwo Drogi Krzyżowej rozpoczyna się w kościele sceną modlitwy Chrystusa w Ogrójcu. Zakończeniem jest scena zmartwychwstania przedstawiona na najwyższym wzniesieniu zabytkowego parku abramowickiego. Miejsce to jest szczególne, gdyż w pobliżu znajduje się krzyż upamiętniający śmierć powstańca z 1863 r.