MAŁGORZATA CICHOŃ: – Skąd pomysł na konferencję o wolności religijnej i wolności sumienia? Czy to tematyka szczególnie dziś aktualna?

KS. BARTŁOMIEJ PIERON: – Minęło już ponad 25 lat, odkąd w Polsce cieszymy się z wszelkich praw i swobód obywatelskich. W te prawa wpisana jest również wolność sumienia i religii gwarantowana każdej osobie, czego źródła należy upatrywać w godności każdego człowieka. Wiele obszarów tej wolności jest obecnie zachowywanych, ale są przestrzenie, które wymagają korekty. Pomimo gwarancji, zapisanych w Konstytucji RP czy ustawach regulujących stosunek państwa do kościołów i innych związków wyznaniowych, pojawiają się trudności w realizacji niektórych praw. Na te aspekty będziemy chcieli zwrócić uwagę podczas krakowskiej konferencji, która będzie miała przede wszystkim wymiar praktyczny. Inicjatywa wyszła ze strony studentek naszego wydziału, w porozumieniu z ks. dr. Andrzejem Sosnowskim CR, który jest opiekunem naukowym sympozjum.

– Co konkretnie wymagałoby korekty w aspekcie naszej wolności religijnej?

– Prelegenci zwrócą uwagę, m.in., na kwestię świętowania niedzieli. Czy w obecnym stanie prawnym w Polsce wszyscy mają w tym zakresie zagwarantowaną należytą wolność religijną? Ciągle aktualna jest też kwestia prawa do uzewnętrzniania lub nieujawniania swoich przekonań religijnych czy prawo rodziców do religijnego wychowania dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami. Należy przypominać, że w przypadku wyboru lekcji religii przez rodziców lub pełnoletnich uczniów, po stronie państwa powstaje obowiązek organizacji i finansowania katechezy szkolnej. Kolejny obszar wiąże się z możliwością rezygnacji z przynależności do danego kościoła lub związku wyznaniowego – czy przepisy tych instytucji nie stoją w sprzeczności z regulacjami, jakie daje państwo? Bardzo istotne jest także zagadnienie przestępstwa obrazy uczuć religijnych w świetle najnowszego orzecznictwa sądów polskich. Sformułujemy postulaty poprawy przepisów prawa, a wnioski zawrzemy w publikacji.

– Jak więc w praktyce rozumieć np. prawo do świętowania niedzieli? Pracownicy w niedziele mają zwykle dwukrotnie większe wynagrodzenia niż w dzień powszedni. Licząc się z finansami, sami zgłaszają się do takich dyżurów – w niektórych zakładach pracy w dzień powszedni stawki bywają głodowe... Z drugiej strony, powstała ostatnio inicjatywa obywatelska „Niedziela dla rodziny”, w której postuluje się ustawowe wprowadzenie wolnych niedziel dla wszystkich wykonujących prace niekonieczne...

– Dla chrześcijanina niedziela to czas, który ma być uświęcony, bo jest to wspomnienie zmartwychwstania Chrystusa. Mówi pani o problemach, które rzeczywiście istnieją i związane są z podejściem naszego społeczeństwa do kwestii świętowania niedzieli, zarówno od strony konsumenta, pracownika, jak i pracodawcy. Ci ostatni traktują niedzielę, szczególnie w obszarze handlu, jako czas dodatkowego zarobku. Są jednak również postulaty środowisk pracodawców, którzy twierdzą, że wyłączenie niedzieli z handlu niekoniecznie zmniejszy obroty, ponieważ konsumenci zrobią większe zakupy np. w sobotę. Odpowiednie rozwiązania już funkcjonują w innych państwach. Idealnie by było, żeby każdy miał możliwość godnego zarobku, pracując przez cały tydzień i mógł ten jeden dzień przeznaczyć na odpoczynek. Zawsze otwarta jest też sprawa ukazywania sensu świętowania, przedstawiania argumentów, które pozwoliłyby każdemu zachować możliwość przeżycia niedzieli zgodnie ze swoją wolą.

– Jak przekonać społeczeństwo, w dużej mierze katolickie, by nie robiło zakupów w niedzielę?

– Dotyka pani istotnego problemu. Z jednej strony mówimy o rozwiązaniach prawnych, które pozwolą zachować charakter tego dnia i umożliwią świętowanie go wszystkim, którzy tego pragną, a z drugiej – chodzi o nastawienie konsumentów, w zdecydowanej większości katolików. To od nich, w znacznej mierze, zależy, czy będzie ekonomiczny sens otwierania sklepów w dni świąteczne...

– Jest taka złota zasada: „Moja wolność jest ograniczona wolnością drugiej osoby”. Kupując w niedzielę, mogę naruszać prawo drugiej osoby do świętowania...

– Podam konkretny przykład od pracownika, który pracuje jako sprzedawca w markecie budowlano-wyposażeniowym. Kiedy jedna z klientek w niedzielne południe przyszła do sklepu i nie mogła doczekać się na pomoc w wyborze dywanu, obruszona podeszła do sprzedawcy, mówiąc, że nie ma zamiaru spędzić tu pół dnia, bo chciała jeszcze spotkać się z rodziną. Na co ten pan odpowiedział, że rozumie, ale się nie rozdwoi. Dodał przy tym, że też chciałby mieć możliwość spędzenia tego dnia z rodziną. Nie mógł, bo był zobowiązany do pracy. Nie dlatego, że chciał, ale dlatego, że musiał. Powinniśmy więc zwracać uwagę na nastawienie tych, którzy chodzą do sklepów w niedziele, by te osoby rozważyły, czy w ten sposób nie krzywdzą innych.

– Ale czy osoby niewierzące nie będą nam zarzucać, że wprowadzenie całkowitego zakazu handlu w niedziele złamie ich prawa?

– Trzeba tu odejść tylko od przesłanek religijnych. Prawo odpoczynku wypływa z godności, którą ma każdy człowiek, niezależnie od wyznania. Mamy w Polsce wyznawców różnych religii, którzy świętują niekoniecznie w niedzielę, dla jednych jest to piątek, dla innych sobota. Więc nie jest to kwestia szczegółowych rozwiązań, lecz generalnych, które pomogą uszanować charakter tego dnia, umożliwią podjęcie praktyk religijnych. Tym bardziej, że jest to problem, który dotyka wielu osób. Widzą to kapłani, którzy, pytając, dlaczego ktoś nie był w niedzielę na Mszy, najczęściej słyszą: ze względu na pracę w handlu.
Konstytucja RP każdemu gwarantuje wolność do wyznawania swojej religii, ale także zaznacza, że nikogo nie można przymuszać do wyznawania lub niewyznawania danej religii czy światopoglądu. Jeżeli mówimy o wolności religii i wolności sumienia, równocześnie mamy na myśli prawo każdego człowieka do decydowania o sobie, swoich poglądach i do wyrażania tego światopoglądu. To prawo realizuje się w różnego rodzaju praktykach. Jeżeli więc ktoś nie ma możliwości chociażby świętowania dnia niedzielnego, wtedy powstaje pytanie: czy ta osoba realizuje w pełni gwarancje wolności swojego sumienia i wyznania? Wszystkich zainteresowanych tematyką zapraszamy na naszą konferencję, wstęp jest wolny. Rozpoczynamy już o godz. 9.