Rok 2017 został ustanowiony przez Parlament RP Rokiem Tadeusza Kościuszki. W bieżącym roku przypada okrągła 200. rocznica śmierci, a rok wcześniej świętowaliśmy 270 lat od jego narodzin. Te daty to dobra okazja, aby wyruszyć na wycieczkę na Kresy śladami sławnego „naczelnika w chłopskiej sukmanie”.

Tadeusz urodził się 4 lutego 1746 r. jako czwarte dziecko Ludwika Kościuszki, miecznika brzeskiego i pułkownika regimentu buławy polnej litewskiej i Tekli z Ratomskich. W owym czasie Kościuszkowie mieszkali w folwarku Mereczowszczyzna pod Kosowem Poleskim (obecnie południowo-zachodnia Białoruś). Znajdował się tu przysadzisty modrzewiowy dworek, kryty strzechą, z gankiem wspartym na dwóch słupowych kolumnach. W tym miejscu młody Tadeusz spędził pierwsze 12 lat swego dzieciństwa, zanim trafił do kolegium jezuitów w Brześciu, a następnie do Szkoły Rycerskiej w Warszawie. Dworek spłonął w czasie II wojny światowej razem z pobliskim pałacem książąt Pusłowskich. Później miejsce to pozostawało puste, aż do 1996 r., gdy w USA powołano Komitet Odbudowy Domu Rodzinnego Kościuszki. Staraniem tej organizacji w 210. rocznicę Insurekcji Kościuszkowskiej w wiernie zrekonstruowanym dworze otwarto Muzeum Kościuszki. Można tu zobaczyć m.in. sukmany kosynierów spod Racławic, kule armatnie spod Maciejowic, a nawet elementy fortyfikacji obronnych przygotowanych przez generała w czasie jego pobytu w USA.

Wycieczka na Polesie, aby odwiedzić Muzeum Kościuszki, wymaga od obywateli polskich uzyskania białoruskiej wizy. Wydają ją placówki dyplomatyczne w Warszawie, Gdańsku, Białymstoku i Białej Podlaskiej (koszt ok. 100 zł). Najdogodniejszym przejściem granicznym jest Terespol. Z granicy do Kosowa Poleskiego jest ok. 140 km. Podróżujący własnym samochodem powinni wcześniej wykupić zieloną kartę. Muzeum Kościuszki znajduje się ok. 2 km od centrum Kosowa przy drodze wylotowej w kierunku Różanej. Jest czynne od środy do niedzieli w godzinach 10-18. Ekspozycja zajmuje sześć pomieszczeń, gabinet ojca i pokój matki Tadeusza umeblowano w stylu epoki. Przewodnicy posługujący się językiem polskim mogą oprowadzić również po sąsiadującym pałacem Pusławskich z końca XIX wieku. W sezonie obok muzeum działa restauracja „U Tadeusza”.

Wybierając się na białoruskie Polesie, na trasie wycieczki warto umieścić również inne miejsca związane z postacią słynnego Naczelnika. Są to: kościół Świętej Trójcy w Kosowie – gdzie odbyła się ceremonia chrztu Tadeusza, przykościelny cmentarz w Kobryniu – miejsce pochówku ostatnich członków rodu, Siechanowicze Małe – rodowy majątek, gdzie generał osiadł po powrocie z Ameryki, czy Skoki pod Brześciem – posiadłość pisarza Ursyna Niemcewicza, przyjaciela i towarzysza Kościuszki oraz jego adiutanta z czasów powstania. Polesie to również bezsprzeczna atrakcja przyrodnicza. W Europie nie ma drugiego tak rozległego i dziewiczego terenu, gdzie przyroda nadal rządzi się swymi prawami. Kraina ta niewiele zmieniła się od czasu gdy opisywał ją polski poeta Władysław Syrokomla:

Nieprzemierzone okiem trzęsawisk obszary,
Snują mi się niekiedy jakby senne mary,
Lasy ciemne i gęste, jakoby jaskinie;
Rzeka, co między łozą a sitowiem płynie,
I ta cisza powietrza rzadko przerywana
Ostrym krzykiem żurawia, klekotem bociana [...]

* * *

Przewodnik po Kresach
Więcej na temat Tadeusza Kościuszki i innych słynnych Polaków, znanych rezydencjach i ważnych wydarzeniach z kart polskiej historii zapisanej na Kresach znaleźć można w najnowszej książce autorów artykułu Magdy i Mirka Osip-Pokrywka „Polskie ślady na Białorusi”, wydanej w 2017 r. nakładem wydawnictwa BOSZ.