Przyczyny otyłości są różne, ale często zależą od nas – to głównie brak ruchu i nieregularne, przetworzone, niezdrowe jedzenie. Zjadamy coraz większą ilość bezwartościowych produktów, które powodują coraz większy głód i tycie.

Zespół metaboliczny (ZM)

Jeśli cierpimy na otyłość i insulinooporność, a dodatkowo mamy podwyższony cholesterol lub/i: nadciśnienie tętnicze, upośledzoną tolerancję glukozy, podwyższony poziom kwasu moczowego, stłuszczenie wątroby, nadkrzepliwość, warto zainteresować się pojęciem zespołu metabolicznego. Jest to zbiór czynników, które znacznie podwyższają ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, w tym aż dwukrotnie zwiększają zagrożenie zawałem serca i udarem mózgu oraz przynajmniej pięciokrotnie – zachorowaniem na cukrzycę typu 2.

Występowanie ZM

Najczęściej występuje w krajach wysoko rozwiniętych. W Polsce ZM stwierdza się u ponad 7,5 mln osób, a częstotliwość występowania zwiększa się wraz z wiekiem; już jednak u ponad 2/3 nastolatków z nadwagą lub otyłością stwierdza się przynajmniej jeden element zespołu metabolicznego, a u prawie 1/3 z nich – wszystkie składowe, w tym przede wszystkim nadciśnienie tętnicze czy problemy z tolerancją glukozy. Przyczynami są głównie dieta bogata w węglowodany proste, nasycone kwasy tłuszczowe, m.in. typu trans, oraz brak ruchu.

Profilaktyka i postępowanie niefarmakologiczne w ZM

Już redukcja masy ciała o 6,8 kg zmniejsza ryzyko rozwoju nadciśnienia aż o 21-29%.

Regularna aktywność fizyczna prowadzi do zmniejszenia glikemii, stężenia katecholamin, podnosi poziom HDL (uwrażliwia na insulinę). Konieczne jest zaprzestanie palenia papierosów. Zaleca się: spożywanie różnorodnych produktów o zbilansowanej wartości kalorycznej; dbanie, aby przygotowywane posiłki były ubogie w nasycone kwasy tłuszczowe, a bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, zwłaszcza DHA; spożywanie warzyw, owoców oraz produktów pełnoziarnistych i zbożowych (błonnik); ograniczenie spożywania cukru, soli kuchennej i sodu; stosowanie produktów bogatych w wapń, potas i magnez; picie każdego dnia minimum 1,5 l wody niskosodowej i niegazowanej; a niemowlętom i małym dzieciom podawanie kwasu DHA.

Dieta śródziemnomorska

Jest to modelowy sposób żywienia dla utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu LDL i dla profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych. Codziennie powinny być spożywane: sery, jogurty, oleje roślinne, owoce i warzywa, rośliny strączkowe, chleb, makaron, kasze i inne produkty zbożowe. Kilka razy w tygodniu ryby, drób, jaja, słodycze. Kilka razy w miesiącu czerwone mięso. Alkohol – w umiarkowanych ilościach.

Przykładowa racja pokarmowa dla 1,7 tys. kcal oparta na zaleceniach diety śródziemnomorskiej:

Pieczywo razowe pełnoziarniste – 170 g (4 kromki);

kasze – 45 g (3 łyżki);

musli – 45 g (3 łyżki);

ryby lub drób – 100 g;

chude wędliny – 20 g (2 plasterki);

owoce – 300 g (jabłko, 3 mandarynki);

warzywa – 500 g;

warzywa strączkowe – 50 g;

ser twarogowy chudy – 80 g (plaster);

mleko 2%, jogurt naturalny – 250 g (szklanka);

oliwa z oliwek – 16 g (4 łyżeczki);

margaryna kubkowa – 10 g (2 łyżeczki);

orzechy – 20 g (łyżka).