Przylgnęły do niego określenia: „nowoczesny konserwatysta”, „arystokrata ducha”, „obrońca prawdy”, „stróż twórczej uczciwości”.

Konserwatywny inteligent

Tadeusz Szyma, zaliczany do klasyków współczesnej kultury, był wykładowcą akademickim i wychowawcą młodych kadr dziennikarskich, autorem tekstów naukowych, albumowych i publicystycznych, drukowanych m.in. w Niedzieli, oraz poezji. To ceniony reżyser filmów dokumentalnych, autor scenariuszy, producent filmowy, ekspert Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Ten ważny dla świata nauki i kultury człowiek, wielki miłośnik sztuki filmowej i książek, zmarł nagle w 2019 r. Wymowny jest fakt, że ostatnim miejscem, do którego zmierzał w swoim życiu, była krakowska księgarnia. Na jego pogrzebie padły słowa: „Tadeusz jest częścią tego czystego świata myśli i wrażliwości, który na naszych oczach nieodwracalnie odchodzi. (...) Wszyscy myślimy o zaletach ducha ludzi takich jak on. Bądźmy tacy sami, póki życia nam wystarczy”. W słowie pożegnalnym został określony jako „konserwatywny inteligent w czystej postaci”.

Pokorny mocarz słowa

Był twórcą wyciszonym, skupionym, wrażliwym, delikatnym, „człowiekiem pięknie skromnym, ale aż niebezpiecznie skromnym”, jak zauważył jeden z dziennikarzy współpracujących z nim w TVP. Jednocześnie stawał się nieustępliwy i twardy, gdy trzeba było bronić dobra, właściwych racji czy prawdziwego piękna. Wtedy ze swoimi zasadami i przekonaniami potrafił iść pod prąd. Dla ludzi nauki z bliskich mu środowisk uniwersyteckich, dla wielu twórców i pracowników mediów był mentorem, a zarazem lustrem pomagającym oderwać się od codziennej szarzyzny, przejrzeć się w świecie piękna i wzbić ku przestrzeni metafizycznej, bliżej Boga. W jednej z pośmiertnych publikacji został nazwany „rycerzem”. Rzeczywiście, w jego osobie można znaleźć połączenie pokory z rycerskim męstwem, np. gdy trzeba było stanąć w obronie prawdy.

Na czele długiej listy twórczych aktywności Tadeusza Szymy należy koniecznie wpisać słowo „poeta”. Jest on autorem m.in. głębokich, kontemplacyjnych strof o Janie Pawle II, w których odkrywa atrybuty świętości papieża z Polski. Napisał też serię wierszy o kard. Stefanie Wyszyńskim i ks. Jerzym Popiełuszce. Jego poezje czytał i cenił Jan Paweł II. Do mediów przedostała się relacja ze spotkania z Ojcem Świętym ekipy TVP w Castel Gandolfo (w 1994 r.). Gdy papież w grupie dziennikarzy dostrzegł Tadeusza Szymę, zanim wszystkich powitał, spontanicznie zwrócił się wprost do niego: „Czytam pańskie wiersze!”. Wydany ponad 30 lat temu zbiór jego poezji Więcej wierszy nie pamiętam, z podtytułem: Poetycki rachunek sumienia z wielu lat, stanowi klarowny – jak przykazania Dekalogu – testament poety, uzupełniany w kolejnych latach twórczości nowymi strofami.

Ten liryczny twórca, propagujący kulturę ducha, odważnie opowiadający się po stronie prawdy, podejmujący problematykę etyczną w kontekście spraw egzystencjalnych, politycznych, społecznych, pisał również wiersze dla dzieci i młodzieży, nawet do szkolnych podręczników, co wymaga dodatkowego kunsztu. Do niektórych wierszy Tadeusza Szymy powstały kompozycje muzyczne, m.in. Juliusza Łuciuka, Włodzimierza Krawczyńskiego czy Grzegorza Majki, a Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” ma w swoim repertuarze koncerty oparte na jego poezji.

Najprościej

Niektóre utwory poetyckie tego „stróża twórczej uczciwości” czekają na powtórne odkrycie i upowszechnienie. Dlatego z wdzięcznością przyjmujemy najnowszy tomik jego poezji, pt. Najprościej, wydany przez Stowarzyszenie Wspólnota Gaude Mater. Książkę otwiera słowo wstępne Poezja i dobroć autorstwa prof. dr. hab. Grzegorza Leszczyńskiego, literaturoznawcy z Uniwersytetu Warszawskiego. Profesor wyraźnie podkreśla, że Tadeusz Szyma poetą był zawsze, niezależnie od tego, jaką działalność podejmował: „Był poetą, gdy dla Telewizji Polskiej realizował filmy dokumentalne, gdy jako krytyk o filmach pisał, gdy zajmował się dziennikarstwem, gdy kierował pracą redaktorów TVP, gdy prowadził żarliwe dyskusje, zawsze z uwagą wsłuchując się w głos innych. Poetą był zawsze, pełnym wrażliwości na świat, Boga i człowieka. Pisanie wierszy i życie splatały się ze sobą. Liryka była dla niego formą skupienia, sposobem dotarcia do tego, co najważniejsze: prawd, ukrywających się w paradoksach istnienia, wiary, miłości i przemijania”. Według profesora, w wierszach Tadeusza Szymy świat staje się „zdumiewającym sanktuarium”, a jego liryki o franciszkańskim charakterze można określić jako „mistyczne”. Po analizie treści wierszy zamieszczonych w tomiku Najprościej autor wstępu dochodzi do ważnej konkluzji: „Na cokole ludzkiej pychy wznosi się nicość, jedynie w oceanie pokory można dostrzec ścieżki, które kształtuje Transcendencja”. Dotyczy to zarówno myśli poety, jak i formy jego strof, które można nazwać „Tadeuszowymi” ze względu na ich prostotę, surowość, zwyczajność oraz własny, niepowtarzalny rys. Prostota widoczna jest również w konwencji edytorskiej prezentowanego tomiku poetyckiego. Został wydany ascetycznie, a jednocześnie elegancko. Na jego kartach niektóre myśli poety wyrażają się też w dyskretnych ilustracjach artysty malarza Adama Rokowskiego. Wstęp do tomiku prof. Leszczyński zamknął słowami: „Życie Tadeusza Szymy i każdy z jego wierszy poezja i dobroć przenikały zawsze. Wierzył, że aby pięknie i dobrze żyć, trzeba pielęgnować w sobie prostotę dziecka, dzięki której osiągnąć można mądrość starca”.

Poezja Tadeusza Szymy ma wyraźne odniesienie do słów Chrystusa zapisanych w Ewangelii: „Niech wasza mowa będzie: Tak, tak; nie, nie” (Mt 5, 37). Tę zasadę poeta stosował w życiu oraz w swojej twórczości. W zrealizowanym w 2021 r. przez TVP1 filmie biograficznym Moje drogi, jako jego główny bohater, mówił z wrodzoną sobie pokorą, tak po prostu: „Zawsze starałem się uwydatnić pewną potrzebę ładu, harmonii, pewne poczucie piękna. Takie to może dzisiaj trochę staroświeckie, ale mnie się wydaje, że nieprzemijające”.

Poetycki dorobek Tadeusza Szymy, skromnego myśliciela i twórcy, który zawsze bezkompromisowo bronił wyznawanych wartości, jest bezcenny nie tylko w warstwach poznawczej i uczuciowej, ale także w sferach etycznej i estetycznej, toteż poeta zasługuje na godne miejsce w skarbcu polskiej kultury.

Najprościej
Tadeusz Szyma
Wydawca: Stowarzyszenie Wspólnota Gaude Mater, Częstochowa 2022.
Zamówienia: tel. 34 365 19 17 w godz. 7-15 ksiegarnia@niedziela.pl