Początki grodu

Przed wiekami Międzyrzecz był siedzibą bogatego starostwa, strzegącego zachodnich granic Wielkopolski. Pierwsze odnalezione ślady osadnictwa pochodzą z VIII w., a najwcześniejsze wzmianki z pocz. XI w. i dotyczą klasztoru ufundowanego przez Bolesława Chrobrego, prawdopodobnie na terenie obecnej wsi Święty Wojciech. Klasztor zajmowali benedyktyni i po Trzemesznie była to najstarsza fundacja klasztorna w Polsce. Z ziemią międzyrzecką było związanych wielu władców Polski. Według zapisu Galla Anonima, Bolesław Krzywousty, wyprawiając się na Pomorze, stoczył zwycięską walkę o Międzyrzecz. Po 1138 r. na mocy testamentu dzielącego kraj na dzielnice, gród znalazł się w Wielkopolsce, a przez okres rozbicia rządzili nim książęta wielkopolscy i śląscy. Przemysław I założył w Międzyrzeczu kasztelanię, a jego brat Bolesław Pobożny rozbudował fortyfikację. W 1296 r. Międzyrzecz przeszedł pod panowanie Piastów głogowskich, a na przełomie XIII i XIV w. dostał się pod władze Brandenburgii. Odzyskany dla Polski przez Władysława Łokietka, należał do niej do czasów II rozbioru, kiedy to znalazł się w zaborze pruskim, z którego na krótko wrócił do Księstwa Warszawskiego.

Murowane zabytki

Najstarszym zabytkiem Międzyrzecza są gotyckie ruiny zamku położone w widłach Obry i Paklicy. Wzniesiony został za czasów największego budowniczego naszych dziejów Kazimierza Wielkiego, w celu wzmocnienia pogranicza. W 1520 r. zamek został zdobyty i mocno zniszczony przez idące na pomoc Krzyżakom wojska niemieckie. Po odbudowaniu uległ kolejnemu zburzeniu w trakcie najazdu szwedzkiego. Obecnie na zamku przeprowadzono prace konserwatorskie, które zabezpieczyły pozostałe ruiny. W pobliżu zamku wznosi się dawna rezydencja starostów międzyrzeckich, funkcję tę pełnili m. in. kanclerz Jan Zamoyski i hetman Stanisław Żółkiewski.
Ciekawą historycznie budowlą jest także stojący w rynku ratusz, który do czasów panowania króla Stefana Batorego był drewniany. Ten współczesny pochodzi już z XVIII w. Na wierzy ratuszowej przetrwał długą niewolę polski orzeł z napoleońską gwiazdą. W rynku znajduje się także późnoklasycystyczny kościół pw. św. Wojciecha, a kilka ulic dalej jest farna świątynia pw. św. Jana Chrzciciela. Do cennej zabudowy miasta zalicza się też pozostałości kolegium jezuickiego i dawnej synagogi. Na szczególną uwagę wśród międzyrzeckich zabytków zasługuje Muzeum Regionalne, mieszczące się w siedzibie dawnych starostów. Na ten pomnik kultury tysiąclecia państwa polskiego składają się: zamek z wykopaliskami, rezerwat archeologiczny z fragmentami wału grodu z początku XI w. oraz pozostałości drewnianych budynków. Stała ekspozycja prezentowana w muzeum pokazuje dawne źródła pisane, regionalną obrzędowość, sztukę ludową, budownictwo, gospodarkę, a także bogatą kolekcję portretów trumiennych. Zwiedzający Międzyrzecz nie mogą zapomnieć o pójściu nad Obrę, gdzie stoi pomnik Powrotu Ziemi Międzyrzeckiej do Macierzy. Przed dworcem kolejowym natomiast jest kamień pamiątkowy upamiętniający bohaterów Powstania Wielkopolskiego.

Dziś i jutro

Miasto świętuje obecnie swój wielki jubileusz 1000-lecia Grodu Międzyrzecz i Męczeńskiej Śmierci Pięciu Braci Międzyrzeckich. Licząca 20 tysięcy mieszkańców społeczność stara się jak najlepiej przygotować do uroczystości. Wykonano nową nawierzchnię granitową wokół rynku i sąsiadujących z nim ulic. Kontynuowane jest zagospodarowanie wału nad Obrą. W najbliższym czasie oddana zostanie do eksploatacji nowa ulica Zamoyskiego, która wkrótce na życzenie mieszkańców otrzyma nazwę Pięciu Braci Męczenników Międzyrzeckich. W gminie Międzyrzecz tylko w tym roku na inwestycje zaplanowano 10 mln zł. Większość wydatków z tej kwoty skierowanych zostało na rozbudowę gospodarki komunalnej. Nakłady na te inwestycje najbardziej wpływają na przyspieszenie rozwoju gospodarczego regionu. Dlatego zwiększono ilość budownictwa rodzinnego, zbudowano sieć kanalizacji sanitarnej i wodociągowej. W najbliższym czasie miasto przystąpi do budowy ważnych dla rozwoju turystyki ścieżek rowerowych. W przyszłości zostanie także zagospodarowana rzeka Obra, dzięki czemu stanie się ona atrakcyjnym szlakiem wodnym.