W większości naszych katechizmów, podręczników do religii oraz modlitewników znajdziemy tytuł mówiący o przykazaniach kościelnych. Gdy zapytamy wiernych świeckich i duchownych o treść pięciu przykazań kościelnych, większość z nich zdecydowanie odpowie: " Pierwsze - ustanowione przez Kościół dni święte święcić; drugie - w niedzielę i święta we Mszy św. nabożnie uczestniczyć; trzecie - posty nakazane zachowywać; czwarte - przynajmniej raz w roku spowiadać się i w czasie wielkanocnym Komunię św. przyjmować i piąte - w czasach zakazanych zabaw hucznych nie urządzać". Przykazania te mamy zachowywać, aby trwać w jedności z Chrystusem w Jego Kościele.

Ostatnio jednak wiele dyskusji, w różnych kręgach, wywołało ukazanie się w niektórych katechizmach lokalnych wydawanych w Polsce, a także w wypowiedziach biskupów, m.in. bp. Tadeusza Pieronka, nowego brzmienia pięciu przykazań kościelnych. Jak zatem wygląda obecnie sprawa przykazań kościelnych? Czy treść ich uległa zmianie? Jakie jest obecne brzmienie i treść przykazań kościelnych?

1. Przykazania w "Katechizmie Kościoła Katolickiego"

Katechizm Kościoła Katolickiego ogłoszony konstytucją apostolską Fidei depositum w 1992 r. "służy jako pewny i autentyczny punkt odniesienia w nauczaniu nauki katolickiej, a w sposób szczególny jako tekst wzorcowy dla katechizmów lokalnych". Stąd jego treść w poruszanej kwestii jest zasadnicza i fundamentalna. Stwierdza on (KKK 2041), że przykazania kościelne odnoszą się do życia moralnego, które jest związane z życiem liturgicznym i czerpie z niego moc. Obowiązujący charakter tych praw pozytywnych ogłoszonych przez władzę pasterską Kościoła ma na celu zagwarantowanie wiernym niezbędnego minimum ducha modlitwy i wysiłku moralnego we wzrastaniu miłości Boga i bliźniego. W numerach 2041-2043 podaje brzmienie przykazań kościelnych wraz z ich krótkim omówieniem.

W świetle Katechizmu pierwsze przykazanie ("w niedzielę i święta we Mszy św. nabożnie uczestniczyć") domaga się od wiernych udziału w celebracji Eucharystii, na której gromadzi się wspólnota chrześcijańska, w dniu upamiętniającym Zmartwychwstanie Pańskie. Podstawą tego przykazania są kan. 1246-1248 Kodeksu Prawa Kanonicznego, w których prawodawca kościelny wyjaśnia, że nakazowi uczestniczenia we Mszy św. czyni zadość ten, kto bierze w niej udział, gdziekolwiek jest odprawiana w obrządku katolickim, bądź w sam dzień świąteczny, bądź też wieczorem dnia poprzedzającego (kan. 1248 " 2 KPK). Jeżeli zaś pojawia się sytuacja, w której z braku świętego szafarza albo innej poważnej przyczyny nie można uczestniczyć w Eucharystii, wówczas zaleca się, aby wierni brali udział w liturgii Słowa, gdy jest ona odprawiana w kościele parafialnym lub innym świętym miejscu, według przepisów wydanych przez biskupa diecezjalnego albo poświęcali odpowiedni czas na modlitwę indywidualną w rodzinie lub w grupach rodzin (kan. 1248 " 2 KPK).

Drugie przykazanie ("przynajmniej raz w roku spowiadać się") zapewnia przygotowanie do Eucharystii przez przyjęcie sakramentu pojednania, który jest kontynuacją dzieła nawrócenia i przebaczenia, zapoczątkowanego na chrzcie św. Każdy wierny jest zobowiązany, po osiągnięciu wieku rozeznania, do wiernego wyznania wszystkich swoich grzechów ciężkich (kan. 989 KPK). Obowiązek wyznania w sakramencie pokuty wszystkich grzechów ciężkich, które się pamięta po należytym i pilnym rachunku sumienia, wraz z okolicznościami zmieniającymi rodzaj grzechu wynika z pozytywnego prawa Bożego. Ci, którzy przez grzech ciężki utracili łączność z Bogiem w miłości, przez sakrament pokuty wracają do życia; ci zaś, którzy popełniają grzechy powszednie, codziennie doświadczając swojej słabości, przez częste przystępowanie do tego sakramentu nabierają sił, aby dojść do pełnej wolności dzieci Bożych.

Trzecie przykazanie ("przynajmniej raz w roku w czasie wielkanocnym Komunię św. przyjąć") określa minimum w przyjmowaniu Eucharystii w związku ze świętami wielkanocnymi, źródłem i ośrodkiem liturgii chrześcijańskiej. Obowiązek wiernych przystępowania do Komunii św. wynika pośrednio z prawa Bożego: "Bierzcie i jedzcie, to jest Ciało moje" (Mt 26, 26). Nakaz Komunii wielkanocnej sformułował Sobór Laterański IV w 1215 r. Obecnie ma on swoje źródło w kan. 920 Kodeksu Prawa Kanonicznego, który stwierdza, że "każdy wierny, który już raz przyjął Najświętszą Eucharystię, jest obowiązany przyjmować ją przynajmniej raz w roku w okresie wielkanocnym, chyba że słuszna przyczyna każe go wypełnić w innym czasie w ciągu roku".

Czwarte przykazanie ("ustanowione przez Kościół dni święte święcić") uzupełnia obowiązek Mszy św. niedzielnej przez udział w głównych uroczystościach liturgicznych, upamiętniających misteria Chrystusa, Najświętszej Maryi Panny i świętych. Wykaz dni świątecznych nakazanych podaje prawodawca kościelny w kan. 1246. W tym swego rodzaju katalogu prawodawca wymienia oprócz niedziel, następujące uroczystości: Narodzenie Chrystusa, Objawienia Pańskiego, Wniebowstąpienia oraz Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, Świętej Bożej Rodzicielki Maryi, Jej Niepokalanego Poczęcia i Wniebowzięcia, św. Józefa, Świętych Apostołów Piotra i Pawła oraz Wszystkich Świętych, zaznacza równocześnie, że Konferencja Episkopatu, za uprzednią aprobatą Stolicy Apostolskiej, niektóre z dni świątecznych nakazanych może znieść lub przenieść na niedzielę.

Piąte przykazanie ("posty nakazane zachowywać") wyznacza okresy ascezy i pokuty, które przygotowują nas do uroczystości liturgicznych; przyczyniają się one do opanowania naszych popędów i do wolności serca. Katechizm odsyła czytelnika w tym miejscu do kan. 1249-1251 Kodeksu poświęconych dniom pokuty, który stwierdza, że " wszyscy wierni, każdy na swój sposób, są obowiązani czynić pokutę na podstawie prawa Bożego". Pokuta ta polega na znienawidzeniu grzechu i zwróceniu się do Boga. Program dnia pokuty obejmuje: intensywniejszą modlitwę niż w innym dniu, wykonywanie dzieł pobożności i miłości, umartwienie siebie poprzez wierniejsze wykonywanie swoich obowiązków, zwłaszcza poprzez post i wstrzemięźliwość zgodnie z przepisami prawa kościelnego. W Kościele powszechnym do tych dni oraz okresów pokuty zaliczono poszczególne piątki całego roku i czas Wielkiego Postu. Katechizm Kościoła Katolickiego w kontekście piątego przykazania podaje, że wierni " mają także obowiązek, każdy według swoich możliwości, dbać o materialne potrzeby Kościoła (zob. KKK nr 2043 i kan. 222 KPK).

cdn.