Reklama

Zwyczaje polskie

Święcone

Dodaj nasz portal do preferowanych źródeł Google
Artykuły z niedziela.pl będą pojawiać się częściej w Twoich wynikach wyszukiwania

Jedzie Jezus, jedzie,
Weźmie żur i śledzie,
Kiełbasy zostawi
I pobłogosławi.

W Wielką Sobotę ulicami polskich miast i wsi wierni tłumnie podążają do swoich świątyń z pięknie przybranymi koszyczkami. O zwyczaju tym mawia się potocznie: pójść ze święconką. W koszyczkach mieści się po trosze to wszystko, co następnego dnia ustawimy na świątecznym stole.
Błogosławieństwo pokarmów przez kapłana, połączone z pokropieniem wodą święconą, należy do sakramentaliów, czyli do obrzędów liturgicznych, które nie wprowadzają żadnych zmian w tym, co należy do istoty rzeczy poświęconych. Można je zatem nadal użytkować w sposób świecki.
Wynika z tego, że nazwa „święcone” nie jest ścisła i najbardziej odpowiednia. Mając jednak na uwadze jej potoczne znaczenie i charakter, możemy się zgodzić z jej powszechnym funkcjonowaniem.
Wśród poświęconych potraw nie może zabraknąć baranka z chorągiewką na długiej lancy, wykonanego zwykle z cukru, bądź też masła, czekolady, gipsu, a nawet... z plastiku.
Barankiem ofiarnym stał się Chrystus, który został skazany na śmierć w przeddzień święta Przaśników, czyli w dzień Paschy - nawet o tej samej godzinie, w której według prawa Mojżeszowego zabijano w świątyniach zwierzęta na ofiarę. Ten Baranek Nowego Przymierza - Chrystus, przyjął na siebie grzechy całego świata i stał się symbolem wielkanocnego święta.
Zwyczaj święcenia pokarmów znany był na Zachodzie już w VIII wieku. Prawo do święcenia mieli początkowo tylko biskupi, dopiero z biegiem czasu przeszło ono na kapłanów, diakonów i lektorów. Gdy w innych krajach zwyczaj ten już dawno zniknął, w Polsce wszedł głęboko w obyczaj wielkosobotni i w obecnej formie ukształtował się w XIV wieku. W Agendzie krakowskiej z 1514 r. umieszczona została formuła poświęcenia uczty wielkanocnej. Również z tego okresu w Pontyfikale biskupa płockiego Erazma Ciołka jest miniatura przedstawiająca kapłana, kropiącego wodą święconą zastawiony stół, misę z prosięciem i kołaczami.
Dziś trudno nam sobie nawet wyobrazić, jak dawniej przysposabiano się w Wielkanoc. Im więcej było modlitwy i postów, tym więcej ludzie byli spragnieni ich zadośćuczynienia w zabawie i pożywieniu. A gdy wreszcie nadchodziła Wielka Sobota, ostatni dzień umartwień wielkopostnych, gospodynie, które przez cały Wielki Tydzień obok aktów pokuty i modlitwy musiały znaleźć czas na przygotowanie święconego, były u kresu swoich sił. A upiec i przygotować trzeba było bardzo dużo. Każdy większy lub mniejszy dom, każdy staropolski dwór był małą wspólnotą. Oprócz najbliższych, tuliła się do niego dalsza, biedniejsza rodzina, bezdomni rezydenci i rezydentki, zastępy czeladzi i starych sług.
Wszyscy oni zasiadali do wspólnego stołu lub dostawali osobne święcone. Musiało go też wystarczyć dla przyjezdnych - oczekiwanych i niespodziewanych - gości, dla wszystkich samotnych krewnych we wsi i okolicy. Ze święconego dostawał także proboszcz i organista, i ci, co przychodzili z życzeniami po śmigusie. Nic zatem dziwnego, że wszystko musiało być smaczne i w dużych ilościach, bo tego wymagały honor gospodarza i staropolska gościnność.
Dlatego przy kuchni rwetes trwał przez cały Wielki Tydzień. A w sobotę, gdy ksiądz przyjeżdżał do poświęcenia, stoły uginały się pod ciężarem zastaw. Ciasto piekły nasze prababki na drożdżach, pozostałych po wyrobie domowego piwa, na miodzie, gdyż wyrób cukru buraczanego nie był jeszcze znany. Nie żałowano natomiast jajek i szafranu - ulubionej przyprawy. Za przybranie służyły bakalie, a także krajowe, smażone w miodzie owoce. Ozdobione nimi małe placuszki z sera, maku i orzechów, zwane mazurkami, wyglądały jak maleńkie klomby kwiatów czy barwne kobierce. Pieczono też słynne baby wielkanocne.
Do zastawiania święconego wybierano największy w domu stół, który ustawiano pod ścianą w największej izbie i nakrywano lnianym obrusem. Na stole królował zawsze baranek, wyrabiany przez domowych artystów z masła lub pieczony z ciasta. Nad stołem stał zielony, porosły rzeżuchą krzyż - dzieło ogrodnika. Były też ciasta, zimne mięsiwa, napoje, a wszystko przystrojone zielonym bukszpanem i barwinkiem. Z przodu stawiano kiełbasę, chleb, sól, jajka i chrzan - jako najistotniejsze z potraw.
Gdy wysłani na skraj wsi chłopcy dali znać do dworu, że ksiądz jedzie, natychmiast zawiadamiano o tym wieś przez dzwonienie z dworskiej wieżyczki. Na to hasło wychodziły z domów strojnie ubrane gospodynie, niosąc święcone. Wykładały wszystko na rozłożone, wełniane chusty, mając przy okazji możliwość pogwarzenia z sobą i pochwalenia się wypiekami. W kobiałkach i glinianych misach jaśniały placki, kolorami tęczy grały pisanki i błyszczały zwoje kiełbasy. Czeladź dworska wnosiła ceber wody studziennej, którą ksiądz poświęcał i kropił nią przyniesione dary Boże.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

2005-12-31 00:00

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Oceń: 0 0 dodaj do źródeł Google

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Lotnictwo wojskowe znów w powietrzu - informuje Dowództwo Operacyjne

2026-11-20 09:48

[ TEMATY ]

lotnictwo wojskowe

znów w powietrzu

Dowództwo Operacyjne

Adobe Stock

W związku z kolejnym rosyjskim nalotem na Ukrainę, poderwano polskie samoloty wojskowe

W związku z kolejnym rosyjskim nalotem na Ukrainę, poderwano polskie samoloty wojskowe

W piątek po godz. 9 Dowództwo Operacyjne RSZ poinformowało o ponownym starcie samolotów wojskowych w związku z kolejnym rosyjskim nalotem na Ukrainę. Naziemne systemy obrony powietrznej osiągnęły stan gotowości. Działania te mają charakter prewencyjny - podano.

Wcześniej Dowództwo Operacyjne RSZ poinformowało o naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej podczas nocnych zmasowanych ataków Rosji na Ukrainę i możliwym upadku obiektu w okolicy miejscowości Chmielek w powiecie biłgorajskim. Premier przekazał rano na X, że obecnie nie ma zagrożenia z powietrza. „Na miejscu działają odpowiednie służby” - podkreślił. Wojskowe lotnictwo przez dużą część nocy pozostawało w powietrzu w regionie granicy z Ukrainą; rano samoloty powróciły do baz.
CZYTAJ DALEJ

Leon XIV o Franciszku: pozostawmy miejsce na tajemnicę

2026-11-20 16:27

[ TEMATY ]

papież Franciszek

tajemnica

Papież Leon XIV

@Vatican Media

Leon XIV i prezydent Argentyny Javier Milei

Leon XIV i prezydent Argentyny Javier Milei

Dlaczego Franciszek nigdy nie odwiedził rodzinnej Argentyny jako papież? To pytanie padło podczas konferencji prasowej Leona XIV na pokładzie samolotu z Limy do Rzymu. Ojciec Święty, który przez lata znał swojego poprzednika i z nim współpracował, zaznaczył, że nie chce odgadywać powodów jego decyzji. Wspomniał również o relacjach Franciszka z prezydentem Argentyny Javierem Mileiem.

Pytanie o nieodbytą pielgrzymkę Franciszka do Argentyny zadała dziennikarka „La Nación” Elisabetta Piqué. Zwróciła uwagę, że Leon XIV dobrze znał swojego poprzednika.
CZYTAJ DALEJ

Francja: więcej kandydatów do seminarium niż miejsc

2026-11-21 07:38

[ TEMATY ]

seminarium

Francja

Adobe.Stock.

Odrodzenie duchowe we Francji jest faktem. Chrystus przyciąga do siebie młodych. Proszą o chrzest, bierzmowanie, po wielu latach wracają do konfesjonału. Niektórzy - i z roku na rok jest ich coraz więcej - odkrywają powołanie do kapłaństwa. Wskazuje na to ks. Matthieu Williamson, odpowiedzialny w Episkopacie Francji za kursy propedeutyczne dla kandydatów do seminariów.

Aktualnie na roku propedeutycznym przygotowuje się do kapłaństwa 170 młodych mężczyzn. W roku 2022 była ich niespełna setka. Ks. Williamson prowadzi ośrodek propedeutyczny w Wersalu. Dysponuje 16 miejscami, a kandydatów zgłosiło się 31. - 15 musiałem odesłać do innych ośrodków. Nigdy wcześniej się to nie zdarzyło - opowiedział w wywiadzie dla tygodnika „France Catholique”.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję