Reklama

Niedziela Wrocławska

Kto był pasterzem Kościoła wrocławskiego w 1945 r.?

Pojedyncze wspomnienia są jak kawałki potłuczonego dzbanka, który nigdy już nie przyniesie wody, bo brakuje w nim dna. Jednak 75. rocznica zakończenia Festung Breslau zobowiązuje, aby z potłuczonych resztek ułożyć choć mały fragment. Zobowiązuje też, aby przyjrzeć się pasterzowi, który przez zawieruchę wojny wrocławski Kościół prowadził – kard. Adolfowi Bertramowi.

arch. Muzeum Miejskieego we Wrocławia

Wrocław po upadku twierdzy, źr. Muzeum Miejskie Wrocławia

Wrocław po upadku twierdzy, źr. Muzeum Miejskie Wrocławia

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

W Breslau pasterzować nie chciał …

Urodzony 14 marca 1859 r. w Hildesheim w wieku 22 lat został księdzem. Najpierw studiował w seminarium w Hildesheim, potem w Würzburgu i w Monachium wreszcie na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie. Miał wadę wymowy i podjął ciężką pracę, aby się jej pozbyć. W efekcie stał się na tyle dobrym mówcą, że nazwano go później biskupem ludowym.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Kapituła katedralna wybrała go na biskupa Hildesheim i 26 kwietnia 1906 r. papież Pius X wybór zatwierdził. Sakrę przyjął we Wrocławiu z rąk kard. Georga von Koppa, którego po śmierci, 8 września 1914 r., zastąpił na biskupiej stolicy. Nie było tajemnicą, że do Wrocławia przyszedł niezbyt chętnie. Z rodzinną diecezją był zżyty i dobrze się tam czuł, ale w posłuszeństwie nominację przyjął i 28 października 1914 r. objął rządy w diecezji. Dwa lata później papież Benedykt XV kreował go kardynałem a 13 sierpnia 1930 r. rządzona przez Bertrama diecezja wrocławska została podniesiona do rangi arcybiskupstwa. On sam został pierwszym arcybiskupem metropolitą. Co ciekawe, ten tytuł przejął po nim dopiero abp Kominek w 1972 r. Niedawno minęło 88 lat od powstania metropolii wrocławskiej.

Kościół ma być „szkołą modlitwy”

Przydomek biskupa ludowego nie był bez pokrycia. Kard. Bertram miał opinię pasterza zatroskanego, wspierał działalność Caritasu i Akcji Katolickiej. Dbał o życie duchowe wiernych stojąc na straży moralnego ładu. W liście pasterskim wydanym na Wielki Post w 1939 r., kilka miesięcy przed wybuchem wojny, pisał: „Czasy obecne są ciemne i bardzo zasmucają każde serce katolickie”. W dalszej części liczącego 26 stron listu wołał: „Wielka siła życia leży w modlitwie! Niejeden już doznał w życiu wielkich sił płynących z pobożnej modlitwy w czasach trosk i nawiedzenia. Kiedy prześladują wiarę i Kościół Św., powinnością Biskupa jest wiernych nawoływać do modlitwy gorącej i wytrwałej. Według woli Chrystusa Pana Kościół św. ma być „szkołą modlitwy”. Modlitwa domowa jest źródłem siły dla rodziców w osobistych troskach i przy wychowaniu. Siłą wielką być musi teraz, gdy kapłani tracą wpływ na serca młode. Słowem poważnym zwracam się dziś do was, rodzice kochani. Uważajcie dobrze: Dla młodzieży modlitwa domowa jest potrzebną. Zachęcajcie ją co dzień do pobożnej modlitwy i nie przestawajcie przyświecać dobrym przykładem” – wołał.

Reklama

Na ile te uwagi okazały się prorocze i diagnozujące potrzebę czasów, miało okazać się już wkrótce, gdy młodzi niemieccy chłopcy założyli mundury z klamrą na pasie „Got mit uns”.


Pasterz dwóch wojen

Po dojściu do władzy Hitlera kard. Bertram wielokrotnie protestował przeciwko naruszaniu praw Kościoła. Interweniował, gdy rekwirowano dobra kościelne i wprowadzano zakaz działalności organizacjom religijnym. Pisał listy i postulaty – powstało ich na tyle dużo, że jego działalność nazwano „polityką podań”.

W liście pasterskim wydanym przez z okazji objęcia urzędu pasterskiego diecezji wrocławskiej 15 października 1914 r. pisał: „Podwójne trudności stawiają na drodze do stolicy biskupiej we Wrocławiu obecne groźne czasy. Od wschodu i zachodu podniosła się i szaleje burza okropnej wojny nad Austryą i Niemcami. Cesarze obu państw, w Europie słusznie czczeni jako obrońcy pokoju, zostali zmuszeni uchwycić za oręż w obronie ojczyzny.”

Dziś ton listu hierarchy wzbudziłby zdumienie i falę krytyki, nikt nie znajduje cienia uzasadnienia dla rozpoczęcia jakiejkolwiek wojny. Jednak w tym samym liście obejmujący biskupstwo Bertram pisał: „Wierność poddaństwa jest nam świętą, ponieważ wszelka prawowita władza tu, na ziemi od Boga pochodzi i dlatego związek, jaki mnie i Was z władcą kraju wiąże, od Boga jest poświęconą. Związek ten jest nam święty z powodu wielorakich styczności pomiędzy władzą kościelną i państwową. Kościół katolicki jest co prawda niezawisły w dziedzinie swojej wewnętrznej. Ale wiele koniecznych urządzeń zewnętrznych Kościoła potrzebuje opieki i wsparcia ze strony tego, któremu utrzymanie zewnętrznego porządku świeckiego jest powierzone. Z drugiej strony zaś liczne urządzenia państwowe wymagają współpracy Kościoła, jeżeli z prawdziwym pożytkiem mają się rozwijać. Dlatego to Kościół, troszcząc się o dobro wieczne i doczesne ludu, ofiaruje zwierzchności świeckiej swoją współpracę i wdzięczny jest owym państwom, które pracę tę Kościoła przyjmują i popierają. Zgodność pomiędzy Kościołem a władzą świecką odpowiada woli Bożej” – konkludował Bertram.

Reklama

Bezsilność, czy roztropność?

Ten sposób myślenia rzuca światło na stanowisko, które zajął w obliczu wybuchu obydwu wojen. O ile przyczyny pierwszej rozumiał, o tyle przyczyny drugiej budziły w nim wielki niepokój. Ale wydaje się, że nie znalazł dość siły, aby stanowczo powiedzieć reżimowi dość, był ostrożny. Być może realnie oceniał nastroje i uznawał, że bezpośrednia konfrontacja nie pomoże Kościołowi. Niektórzy z historyków zdecydowanie krytykują jego zachowawcze wobec Hitlera stanowisko. Wypominają mu kartki urodzinowe, które wysyłał Hitlerowi, najpierw jako przewodniczący, w imieniu Episkopatu Niemiec, później już tylko od siebie. „Po dojściu Hitlera do władzy rozpoczęły się w życiu i pasterskiej działalności kard. Bertrama wyjątkowo trudne lata” – pisał ks. prof. Józef Pater w informacji historycznej pt. „Z dziejów archidiecezji wrocławskiej”. A jednak mimo braku zdecydowanych reakcji przeciwko nacjonalistycznemu reżimowi to kard. Bertram był współautorem tekstu encykliki Piusa XI „Z palącą troską”, która została odczytana w niemieckich kościołach w Niedzielę Palmową 21 marca 1937 r. i jest uważana za najdalej idącą krytykę dyktatury hitlerowskiej na jaką wtedy zdobył się Watykan.

Reklama

Wyjechał, bo mógł

Źle oceniano także jego wyjazd z Breslau w styczniu 1945 r. Ks. Paul Peikert, proboszcz parafii p.w. św. Maurycego, autor bezcennej dziś „Kroniki dni oblężenia. Wrocław 22 I – 6 V 1945” zanotował: „Dziś, w dniu 14 marca 1945 r., nasz najprzewielebniejszy arcybiskup Adolf Bertram kończy 86 rok życia. Skoro więc w ubiegłą niedzielę rezydencja arcybiskupa została już po raz drugi ciężko trafiona bombami, dobrze się stało, że za radą swego lekarza na czas zdążył wyjechać do swej drugiej rezydencji, do zamku Janowa Góra pod Jawornicą. W sędziwym wieku nie wytrzymałby długo ciężkich przeżyć psychicznych wywołanych oblężeniem. Ale nie powinien był odjeżdżać tak jakby przypadkowo. Jak mówią, nawet wikariusz generalny nie byłby się dowiedział o jego odjeździe, gdyby nie spotkał się z nim przypadkiem. W ten sposób przekazał mu ostatnie niezbędne pełnomocnictwa”.

Kard. Bertram opuścił Wrocław 21 stycznia, tego dnia, który nazwano później „czarną niedzielą”. To właśnie w tym dniu kobiety, dzieci i ludzie starzy zostali wygnani ze swoich domów i z miasta – na mróz, bez żadnych środków transportu – nie mogli wyjechać.

Zamieszkał w rezydencji Johannesberg – Jánský Vrch (ówczesna własność arcybiskupstwa) w czeskim Javorniku, gdzie 6 lipca zmarł. Pochowano go w Javorniku, a 9 listopada 1991 r. szczątki przeniesiono do katedry we Wrocławiu.



Materiały, z których korzystałam:

Adolf Bertram, „Chrystusa przepowiadamy, moc Bożą i mądrość Bożą”. List pasterski z okazyi objęcia urzędu pasterskiego dyecezyi wrocławskiej, Wrocław 1914.

Adolf Bertram, „O źródłach sił Kościoła katolickiego”. List pasterski wydany z początkiem Wielkiego Postu w 1939 r., Wrocław 1939.

Reklama

N. Davies, R. Moorhouse, „Mikrokosmos. Portret miasta środkowoeuropejskiego”, Kraków 2002 r.

Paul Peikert, „Kronika dni oblężenia. Wrocław 22 I – 6 V 1945”, Wrocław 2009 r.

www.archidiecezja.wroc. ks. prof. Józef Pater „Z dziejów archidiecezji wrocławskiej”

2020-05-06 09:57

Ocena: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Abp Jędraszewski: tylko budowanie na Chrystusie pozwoli ocalić siebie i swoją tożsamość

2024-05-05 18:59

[ TEMATY ]

abp Marek Jędraszewski

Karol Porwich/Niedziela

Abp Marek Jędraszewski

Abp Marek Jędraszewski

I dawne, i niezbyt odległe, i współczesne pokolenia, jeśli chcą ocalić siebie i swoją tożsamość, muszą nieustannie zwracać się do Chrystusa, który jest naszą skałą, kamieniem węgielnym, na którym budujemy wszystko - mówił abp Marek Jędraszewski w czasie wizytacji kanonicznej w parafii św. Sebastiana w Skomielnej Białej.

W czasie pierwszej Mszy św. proboszcz ks. Ryszard Pawluś przedstawił historię parafii w Skomielnej Białej. Sięga ona przełomu XV i XVI w. Pierwsza kaplica pod wezwaniem św. Sebastiana i św. Floriana powstała w 1550 r., a w XVIII w. przebudowano ją na kościół. Drewnianą budowlę wojska niemieckie spaliły w 1939 r. a już dwa lata później poświęcono tymczasowy barokowy kościół, a proboszczem został ks. Władysław Bodzek, który w 1966 r. został oficjalnie potwierdzony, gdy kard. Karol Wojtyła ustanowił w Skomielnej Białej parafię. Nowy kościół oddano do użytku w 1971 r., a konsekrowano w 1985 r. - Postawa wiary łączy się z zatroskaniem o kościół widzialny - mówił ksiądz proboszcz, podsumowując zarówno duchowy, jak i materialny wymiar życia wspólnoty parafialnej w Skomielnej Białej. Witając abp. Marka Jędraszewskiego, przekazał mu ciupagę.

CZYTAJ DALEJ

Lubartów. Powołani do służby

2024-05-05 12:27

Ks. Krzysztof Podstawka

Alumni: Mateusz Budzyński z parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Lubartowie, Karol Kapica z parafii św. Wita w Mełgwi, Bartłomiej Kozioł z parafii Matki Bożej Bolesnej w Kraśniku, Bartosz Starowicz z parafii Matki Bożej Królowej Polski w Krakowie oraz Wojciech Zybała z parafii Wniebowstąpienia Pańskiego w Lubartowie - klerycy 5. roku Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Lublinie, przyjęli święcenia diakonatu z rąk bp. Artura Mizińskiego 4 maja w kościele Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Lubartowie.

CZYTAJ DALEJ

#PodcastUmajony (odcinek 6.): Nie uciekaj, mały!

2024-05-05 21:33

[ TEMATY ]

Ks. Tomasz Podlewski

#PodcastUmajony

Mat.prasowy

Co nam mówi o Maryi Jan pod krzyżem Jezusa? Czy muszę się martwić, jeśli jestem w czymś najsłabszy? I czego uczy mnie Maryja, jeśli chodzi o towarzyszenie bliskim w ważnych momentach? Zapraszamy na szósty odcinek „Podcastu umajonego” ks. Tomasza Podlewskiego o tym, że warto być z Nią, gdy się jest z innymi.

ZOBACZ CAŁY #PODCASTUMAJONY

CZYTAJ DALEJ
Przejdź teraz
REKLAMA: Artykuł wyświetli się za 15 sekund

Reklama

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję