Uroczystości rozpoczęły się o godz. 15 Koronką do Miłosierdzia Bożego. Modlitwie przewodniczył ks. dr Dariusz Żurański, dyrektor Wydziału Duszpasterskiego Kurii Diecezjalnej Toruńskiej, który również poprowadził kilkudniowe rekolekcje poprzedzające proklamację.
Instalacji nowych księży kanoników kolegiaty grudziądzkiej dokonał ks. prał. Henryk Kujaczyński, sekretarz Kapituły. Księża kanonicy: ks. Krzysztof Szulc, proboszcz parafii pw. św. Bartłomieja Apostoła w Skarlinie, ks. Stefan Szajda, proboszcz parafii pw. św. Michała Archanioła w Błędowie oraz ks. Wojciech Zawacki, proboszcz parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Mokrem, złożyli wyznanie wiary i po obrzędach instalacyjnych zostali oficjalnie włączeni do grona kanoników Kapituły Kolegiackiej Grudziądzkiej. Następnie ks. dr Marcin Staniszewski, wicerektor Wyższego Seminarium Duchownego w Toruniu, przedstawił zarys historyczny bazyliki kolegiackiej św. Mikołaja w Grudziądzu na tle historii miasta. Komentatorem był ks. Jarosław Janowski, dyrektor Bursy Caritas im. kard. Stefana Wyszyńskiego w Grudziądzu. Odczytał listy gratulacyjne, m.in. prezydenta Grudziądza Roberta Malinowskiego, który z tej okazji zadeklarował w imieniu władz miasta renowację XVII-wiecznego obrazu św. Mikołaja Biskupa.
Z pobliskiego kościoła św. Franciszka Ksawerego wyruszyła procesja liturgiczna do bazyliki prowadzona przez Miejską Orkiestrę Dętą. Uroczystej Mszy św. przewodniczył abp Leszek Sławoj Głódź, metropolita gdański, a koncelebrowali: bp Andrzej Suski, pasterz Kościoła toruńskiego, bp Józef Szamocki, biskup pomocniczy diecezji toruńskiej, bp Jan Bernard Szlaga, pasterz Kościoła pelplińskiego, bp Piotr Krupa, biskup pomocniczy diecezji pelplińskiej i bp Wiesław Mering, pasterz Kościoła włocławskiego oraz kapłani zaproszeni do sprawowania Eucharystii (księża infułaci, prepozyci kapituł, proboszczowie bazylik diecezji toruńskiej, kanonicy gremialni Kapituły Kolegiackiej Grudziądzkiej i proboszczowie parafii grudziądzkich). Obecni byli także parlamentarzyści z Grudziądza, władze Grudziądza, władze starostwa grudziądzkiego i starostw sąsiednich, wójtowie, burmistrzowie okolicznych miast i gmin.
Wierni odśpiewali pieśń na cześć Matki Bożej Łaskawej. Uroczyste odsłonięcie obrazu nastąpiło w obecności Księży Biskupów. Słowo powitania wygłosił bp Andrzej Suski. „Dziękujemy za ten dar Ojcu Świętemu Benedyktowi XVI. Pamiętajmy również o tych, którzy przyczynili się do świetności tej świątyni. To serce Grudziądza zostało uznane za godne miana bazyliki” - mówił Biskup Andrzej i zakończył słowami hymnu „Weź w swą opiekę nasz Kościół święty”. Następnie ks. dr Marcin Staniszewski odczytał w języku łacińskim treść dekretu Stolicy Apostolskiej o ustanowieniu kolegiaty św. Mikołaja w Grudziądzu bazyliką mniejszą, a ks. kan. Wojciech Niedźwiecki, sekretarz Biskupa Toruńskiego - w języku polskim. Następnie wierni wypowiedzieli słowa: Bogu niech będą dzięki, a chór „Alla camera” pod dyrekcją Anny Janosz odśpiewał hymn „Gaude Mater Polonia”.
Słowo Boże wygłosił bp Jan Bernard Szlaga. Przypomniał rys historyczny bazyliki od czasów starożytnych, która miała swą wielkością ukazywać majestat Boga. Obecne bazyliki oprócz wartości duszpasterskich mają do spełnienia ważne zadania zabytkowe i architektoniczne. Mają również za zadanie pogłębianie kultu i życia religijnego - podkreślał Biskup Pelpliński. Stawiając za wzór patrona nowej bazyliki św. Mikołaja Biskupa, słynącego z czynów miłosierdzia i służby w imię Chrystusa, bp Szlaga wyznaczył nowe zadanie dla parafian, grudziądzan i władz miasta: Służyć potrzebującym i w tej służbie nie ustawać. Św. Mikołaj, podobnie jak inni święci Adwentu, uczą, jak iść za Chrystusem i nie rozminąć się z Nim na drodze życia codziennego.
W procesji z darami do ołtarza podążali: przedstawiciele wspólnot parafialnych (ofiarowując dar dla WSD w Toruniu), rodzice kapłana z parafii pw. św. Mikołaja (na ręce abp. Sławoja złożyli obraz Matki Bożej Łaskawej), przedstawiciele Służby Zdrowia (chleb i owoce), Klub Kawalerzystów 18. Pułku Ułanów Pomorskich (książki dla biblioteki seminaryjnej w Toruniu) i rzemieślnicy grudziądzcy (kielich - dar dla diecezji toruńskiej).
Po Komunii św. ks. prał. Henryk Kujaczyński w imieniu ks. inf. Tadeusza Nowickiego wypowiedział słowa podziękowania: „Jesteśmy świadkami szczególnego wydarzenia. Odtąd jeszcze bardziej pełni nadziei i miłości zwracajmy się do Boga przez Maryję. Niech Matka Boża Łaskawa, Opiekunka Grudziądza, wyprasza łaski Ojcu Świętemu do prowadzenia Kościoła”. Specjalne słowa skierował do bp. Andrzeja Suskiego, dziękując za jego szczególną troskę o Grudziądz. Dzięki Biskupowi Andrzejowi zostały powołane m.in. grudziądzki oddział Caritas, bursa dla młodzieży męskiej i Kapituła Grudziądzka.
Ks. kan. Dariusz Kunicki, proboszcz bazyliki kolegiackiej w Grudziądzu i kustosz sanktuarium Matki Bożej Łaskawej, dziękował tym, którzy przed wiekami w tej świątyni budowali wiarę, a którą współcześni powinni przejąć i rozwijać. Podkreślił zasługi swoich poprzedników w odbudowie powojennej i odrestaurowywaniu świątyni: ks. kan. Paulina Kalinowskiego i ks. inf. Tadeusza Nowickiego. W imieniu parafian złożył deklarację trwania przy Chrystusie i zanoszenia nieustannych modlitw za Kościół i jego pasterzy. Dzieci ze szkoły podstawowej wręczyły wiązanki kwiatów Księżom Biskupom. Składając w ręce Opatrzności Bożej przyszłość miasta, regionu, diecezji, zaśpiewano hymn „Boże coś Polskę”.
O oprawę muzyczną zadbali: grudziądzki chór „Alla camera”, solistka Hanna Kwiatkowska przy akompaniamencie organowym Józefa Mossakowskiego oraz organista bazyliki grudziądzkiej Ryszard Dolecki. Oprawę liturgiczną zapewnili: ks. kan. Wojciech Niedźwiecki, ks. Krzysztof Foligowski oraz alumni Wyższego Seminarium Duchownego w Toruniu. Dodatkowo przygotowano przed kościołem telebim oraz namiot dla osób pragnących uczestniczyć w Mszy św. Uroczystości były transmitowane przez Radio Maryja i Telewizję Trwam, dzięki temu chorzy i przebywający poza miastem parafianie oraz czciciele Matki Bożej Łaskawej mogli uczestniczyć w tym historycznym wydarzeniu.