Główne sanktuarium maryjne archidiecezji katowickiej i Górnego Śląska. Od wieków czcią otaczany jest tutaj cudowny obraz Matki Bożej Piekarskiej. Pierwotny wizerunek od 1702 r. znajduje się w Opolu, dokąd został wywieziony przez jezuitów podczas wojny polsko-szwedzkiej. W Piekarach umieszczono jego wierną kopię, która również zasłynęła licznymi cudami. Pochodzenie obrazu nie jest znane, wiadomo jedynie, że znajdował się on w kościele już w 1659 r. W 1680 r., w związku z panującą, w Pradze zarazą, wizerunek sprowadzono do tego miasta. Kiedy epidemia ustała, arcybiskup Pragi Fryderyk von Walschtain ogłosił cudowność obrazu. Również ocalenie Piekar przed Rosjanami w 1914 r. mieszkańcy wiązali z cudownym obrazem. Papieskie korony obraz Matki Bożej Piekarskiej otrzymał w 1925 r.
Sanktuarium odegrało wielką rolę w umacnianiu i rozwijaniu polskości na Górnym Śląsku. Już pod koniec XVII wieku przybywały tutaj pielgrzymki liczące nawet 1500 osób. Przed Matką Bożą Piekarską 20 sierpnia 1683 r. modlił się król Jan III Sobieski, zanim wyruszył przeciwko Turkom do Wiednia. Po odrodzeniu państwa polskiego w 1918 r. do Piekar przybyli przedstawiciele najwyższych władz Polski z marszałkiem Piłsudskim na czele. W 1922 r. sanktuarium nawiedził nuncjusz apostolski Achille Ratti, późniejszy papież Pius XI. W 1962 r. papież Jan XXIII nadał kościołowi w Piekarach tytuł bazyliki mniejszej.
W latach 1887-95 przy kościele, na wzgórzu Cerekwica zbudowano kalwarię. Składa się ona z kościoła Przemienienia Pańskiego i 23 kaplic.
Piekarskie sanktuarium znane jest przede wszystkim z pielgrzymek stanowych, zwłaszcza z pielgrzymki mężczyzn i młodzieńców. Organizowana jest ona od 1947 r. i odbywa się zawsze w ostatnią niedzielę maja. Uczestniczy w niej ponad 100 tys. mężczyzn. Od 1965 r. aż do wyboru na Stolicę Piotrową homilię dla pielgrzymów zawsze głosił kard. Karol Wojtyła.
W 1983 r., za aprobatą Stolicy Apostolskiej, Matka Boża Piekarska otrzymała nowe wezwanie: Matki Bożej Miłości i Sprawiedliwości Społecznej.

Teksty o sanktuariach przygotowali: prof. dr hab. Antoni Jackowski i dr Izabela Sołjan z Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.