Reklama

Sztuka

Kościół a sztuka współczesna

Niedawno pisałem w „Niedzieli” (nr 34/2012) o szczególnej wrażliwości artystycznej ostatnich Papieży. Rodzi się więc pytanie: dlaczego pomimo tego otwarcia się Biskupów Rzymu na sztukę od kilkudziesięciu lat mówi się o rozdziale między Kościołem a światem sztuki?

Należy przypomnieć, że cała tradycja biblijna nierozerwalnie łączyła sztukę z pięknem. Kard. Wojtyła, już jako Jan Paweł II, w swym Liście do artystów pisał, że powołaniem artysty jest służba pięknu. Co więcej, Bóg „użycza artyście iskry swej transcendentnej mądrości i powołuje go do udziału w stwórczej mocy”. Trudno o większą nobilitację pracy artysty. Czy współcześni artyści dorośli do tak pojętej roli, a przede wszystkim czy aspirują do takiej roli? Wydaje mi się, że nie. Według wielu z nich dzieło sztuki musi intrygować, demaskować, prowokować, zmuszać do refleksji. Artystów przestało interesować piękno, lecz może właśnie dlatego ludzie przestali się interesować sztuką. Milan Kundera stwierdził wprost, że żyjemy w epoce, w której sztuka jest niepotrzebna (dodałbym - sztuka współczesna). W zeszłym roku mój znajomy dziennikarz po wizycie na Biennale Sztuki w Wenecji stwierdził, że należałoby usunąć wyraz „sztuka” z nazwy wystawy. Problem w tym, że większość ludzi w muzeach sztuki współczesnej, na wystawach i wernisażach zachowuje się jak poddani króla z baśni Andersena „Nowe szaty króla”. Któż z dzieciństwa nie pamięta historii władcy lubującego się w pięknych szatach, na którego dwór przybywają dwaj oszuści obiecujący uszyć mu szaty o niezwykłej właściwości - tylko ludzie mądrzy mieli je dostrzegać. W ten sposób król mógłby rozpoznać, kto jest mądry, a kto głupi. Oczywiście, wszyscy udawali, że widzą piękne szaty władcy. Farsa ta trwała do momentu, gdy jakieś dziecko krzyknęło: „król jest nagi”. Tak, nie wszystkich stać na odwagę, by przed pseudodziełami sztuki współczesnych artystów krzyknąć: „To nie sztuka!”.

Nowość - nie za wszelką cenę

Reklama

Kilka lat temu przyjechał do Włoch z wykładem Robert Hughes, Australijczyk, wybitny krytyk sztuki. Nie słyszałem bardziej druzgocącej krytyki sztuki współczesnej - robiło to duże wrażenie, ponieważ dokonał jej człowiek, który od 50 lat nie zajmuje się niczym innym. Hughes stwierdził przede wszystkim, że dzisiejsza sztuka to biznes, który znajduje się w rękach „kupców” - nie liczy się wartość i znaczenie przedmiotu, liczy się tylko jego cena. Spekulacja osiąga poziom absurdalny, bo jak można wytłumaczyć sprzedanie rekina w formalinie - „dzieło” Damiena Hirsta - za 12 mln dolarów czy zakup obrazu „Lemon Marilyn” Andy Warhola za 28 mln dolarów. Następnie Hughes skrytykował kult nowości za wszelką cenę i radykalności, który nie stworzył nic autentycznego i głębokiego, oraz manię eksperymentowania, które stało się banalne (metoda ta jest ważna w nauce, gdyż dzięki eksperymentom możemy odkryć prawdy naukowe - ale nie w sztuce).
Wspomniałem te krytyczne słowa pod adresem współczesnej sztuki, by poniekąd usprawiedliwić nieufność Kościoła do takiej właśnie sztuki. Wielu artystów zdaje sobie sprawę, że sztuka współczesna znalazła się w ślepym zaułku, co zmusza wszystkich do refleksji i autokrytyki. Może to być zatem odpowiedni moment, by wrócić do dialogu Kościoła i sztuki. Tym bardziej że w Watykanie podjęto starania w tym kierunku: Papież mianował szefem Rady ds. Kultury kard. Gianfranco Ravasiego, znanego z wielkiego otwarcia na sztukę współczesną i utrzymującego bardzo szerokie kontakty z artystami. To z jego inicjatywy zorganizowano w zeszłym roku wystawę sztuki współczesnej zatytułowaną „Blask prawdy, piękno miłości”, dedykowaną Benedyktowi XVI z okazji 60. rocznicy jego święceń kapłańskich. Prezentacja katalogu z wystawy stała się okazją do wymiany myśli między przedstawicielami Kościoła i artystami. Kard. Ravasi stwierdził m.in.: - W ostatnich latach doszło niewątpliwie do swoistego „rozwodu” między Kościołem i sztuką współczesną. Stało się tak po wielowiekowym harmonijnym związku. Twierdzę, że należy go odbudować przy udziale obu stron. Artyści dają nam nową gramatykę, nowe języki, które są zrozumiałe dla współczesnej kultury. My natomiast podsuwamy im tematy czy całe opowieści, które - jak pokazuje historia - mają fundamentalne znaczenie dla ludzkości.

Impuls Benedykta XVI

Media, również katolickie, prawie całkowicie zignorowały opublikowanie motu proprio „Quaerit semper”, nowego dokumentu Benedykta XVI, który może stać się impulsem dla nawiązania bliższej współpracy między Kościołem i artystami. Na jego mocy Papież zmodyfikował organizację i kompetencję dwóch ważnych dykasterii Kurii Rzymskiej: Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów oraz Trybunału Roty Rzymskiej, żeby w ten sposób odciążyć Kongregację ds. Kultu, by mogła zająć się całkowicie odnową liturgiczną w Kościele. Szef Kongregacji - kard. Antonio Cańizares Llovera powiedział mi, że „przewiduje się powołanie komisji, która będzie zajmować się muzyką i sztuką sakralną dla liturgii”. Dodał następnie: - Muzyka i sztuka sakralna weszły w zakres naszych uprawnień, aby lepiej służyły liturgii, aby stworzyły odpowiednią przestrzeń dla celebracji liturgicznych. Nie można mówić o odnowie liturgicznej, jeżeli nie będziemy promować śpiewu liturgii katolickiej. Kardynał wspomniał także, że Watykan zamierza zająć się architekturą kościołów. - To prawda, że wielu utalentowanych architektów wznosi ładne budowle - stwierdził - lecz czasami w niczym nie odpowiadają one wymaganiom liturgicznym budynków sakralnych. Dlatego zadaniem naszej Kongregacji będzie pomaganie architektom, by mogli zrozumieć, jaka jest funkcja liturgiczna kościoła. Co wcale nie znaczy, że chcemy ograniczać ich zdolności twórcze, wprost przeciwnie - chcemy, aby używali ich zgodnie z potrzebami liturgii. Dlatego chcemy przygotować dla artystów wskazówki, kryteria i normy dotyczące budowania i dekorowania kościołów. Nasza Kongregacja chce organizować konferencje i kursy formacyjne, aby Konferencje Episkopatów były w stanie oceniać projekty kościołów - powiedział hierarcha.
Trzeba tylko mieć nadzieję, że te działania Watykanu pomogą przywrócić harmonijną współpracę między Kościołem i artystami, również dla dobra nas wszystkich. Nie będzie to łatwe, gdyż z jednej strony ludziom może się wydawać, że sztuka sakralna powinna używać środków wyrazu z przeszłości, z drugiej zaś strony trudno zastosować współczesne środki wyrazu do tejże sztuki, gdyż rodzą się one w kontekście dalekim od Kościoła, a co gorsza - w celach, które są sprzeczne z celami sztuki sakralnej.
Gdy o. Markowi Rupnikowi SJ - zakonnikowi i artyście - zadałem pytanie: „Dlaczego sztuka współczesna nie szuka piękna”, odpowiedział mi, że „współczesna sztuka odrzuciła rodzaj piękna, który nazwałbym idealistycznym i romantycznym”. Ja - tak jak większość ludzi - jestem jednak przywiązany do tradycyjnego pojęcia piękna, które można sprowadzić do stwierdzenia św. Tomasza: „Pięknem jest to, co poznane, podoba się” („Pulchrum est, quod visum placet” - „Summa theologiae”).

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Historyk na prowincji

Z okazji 200. rocznicy śmierci ks. Leopolda Jana Szersznika, 20 stycznia w Książnicy Cieszyńskiej odbyło się poświęcone jego osobie spotkanie i wystawa, a w dniu następnym – seminarium naukowe przypominające postać i dorobek kapłana

W galerii Książnicy Cieszyńskiej 20 stycznia zaprezentowano publiczności wystawę zatytułowaną „Leopold Jan Szersznik i jego epoka”. Zwiedzający ekspozycję mogli zobaczyć przede wszystkim bogaty księgozbiór ks. Leopolda Jana Szersznika, w którym znalazły się rękopisy i notatki kapłana, a także dzieła literackie pisarzy żyjących w epoce oświecenia i kompozycje współczesnych księdzu Szersznikowi kompozytorów. W tym samym dniu, po wernisażu wystawy, dr hab. Janusz Spyra, profesor częstochowskiej Akademii im. Jana Długosza wygłosił wykład pt. „Jezuita w dobie oświecenia”. Wystawa czynna będzie do 3 maja.

CZYTAJ DALEJ

Jak naprawdę jest w czyśćcu? Poznaj kilka wizji od św. Faustyny!

2021-09-24 09:24

[ TEMATY ]

duchowość

czyściec

stock.adobe.com

Każdy z nas ma chwile, w których zadaje sobie pytanie: co będzie po śmierci? Od razu niebo, a może najpierw czyściec? Jeśli tak, to jak tam jest? To aż tak bolesna rzeczywistość? Poznaj kilka cytatów z Dzienniczka św. Faustyny mówiących o wizji czyśćca.

Ujrzałam Anioła Stróża, który mi kazał pójść za sobą. W jednej chwili znalazłam się w miejscu mglistym, napełnionym ogniem, a w nim całe mnóstwo dusz cierpiących. Te dusze modlą się bardzo gorąco, ale bez skutku dla siebie, my tylko możemy im przyjść z pomocą. Płomienie, które paliły je, nie dotykały się mnie. Mój Anioł Stróż nie odstępował mnie ani na chwilę. I zapytałam się tych dusz, jakie ich jest największe cierpienie? I odpowiedziały mi jednozgodnie, że największe dla nich cierpienie to jest tęsknota za Bogiem. Widziałam Matkę Bożą odwiedzającą dusze w czyśćcu. Dusze nazywają Maryję „Gwiazdą Morza”. Ona im przynosi ochłodę. Chciałam więcej z nimi porozmawiać, ale mój Anioł Stróż dał mi znak do wyjścia. Wyszliśmy za drzwi tego więzienia cierpiącego. [Usłyszałam głos wewnętrzny], który powiedział: Miłosierdzie moje nie chce tego, ale sprawiedliwość każe (Dz. 20).

CZYTAJ DALEJ

Podano datę uroczystości pogrzebowych bp. Edwarda Janiaka

2021-09-25 20:56

[ TEMATY ]

bp Edward Janiak

KAI

Bp Edward Janiak

Bp Edward Janiak

Uroczystości pogrzebowe zmarłego w czwartek bp. Edwarda Janiaka odbędą się zgodnie z wolą Zmarłego i jego rodziny w środę 29 września we Wrocławiu. Msza św. pogrzebowa zostanie odprawiona w kościele pw. św. Wawrzyńca przy ul. Bujwida, po której nastąpi pogrzeb na miejscowym cmentarzu - poinformował kaliski biskup pomocniczy Łukasz Buzun w komunikacie opublikowanym na stronach diecezji kaliskiej.

Dzień wcześniej, we wtorek 28 września, zostanie odprawiona Msza św. żałobna w intencji śp. biskupa Edwarda Janiaka w katedrze pw. św. Mikołaja w Kaliszu o godz. 16.00.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję